Tools - aan de slag met verduurzamen van maatschappelijk vastgoed

Laatst gecontroleerd op:
5 februari 2026

Maatschappelijk vastgoed verduurzamen is een belangrijke stap naar een emissievrije (uitstootvrije) toekomst voor iedereen. De lijst met praktische informatie en tools hieronder helpen u op weg.

Inschrijven voor updates

Een aantal tools en bestanden op deze pagina komt uit 2021. U kunt deze blijven gebruiken. Wilt u een bericht ontvangen als er een nieuwe versie van een tool of bestand klaarstaat? Abonneer u op deze pagina via 'Blijf op de hoogte via e-mail'. Klik daarvoor op de blauwe envelop en vul uw emailadres in.

Sjabloon portefeuilleroutekaart

In een portefeuilleroutekaart omschrijft u hoe en wanneer uw overheidsinstantie of maatschappelijke instelling de gebouwen in de vastgoedportefeuille verduurzaamt. Dit strategische document maakt uw verduurzamingsplannen praktischer uitvoerbaar. Gebruik het sjabloon voor de portefeuilleroutekaart om dit document op te stellen. Heeft u nog geen eigen overzicht met gebouwinformatie? De invultabel helpt u op weg om deze informatie te verzamelen. 

Wegwijzer financiering

Wilt u maatschappelijk vastgoed verduurzamen? Er zijn verschillende financieringsmogelijkheden en subsidieregelingen. Als u een financieringsroute uitstippelt, is de Wegwijzer financiering een goed uitgangspunt. In deze wegwijzer vindt u voor verschillende soorten maatschappelijk vastgoed een duidelijk stappenplan. Daarnaast lichten we ook de subsidiemogelijkheden toe.

Bekijk de Wegwijzer financiering voor uw vastgoed

Van split incentive naar shared incentive: succesvolle voorbeeldprojecten

Investeringen in verduurzaming en de voordelen daarvan zijn vaak niet gelijk verdeeld tussen betrokken partijen. Zoals een eigenaar en huurder. Hierdoor zijn beslissingen over investeringen vaak ingewikkeld.

Maar het kan ook anders. Lees over de voorbeeldprojecten van organisaties die succesvol samenwerkten en kom op ideeën om de split incentive (verschillende motieven) op te lossen. Zo verduurzamen we de gebouwde omgeving samen verder met shared incentives (gezamenlijke motieven).

De voorbeelden gaan over maatschappelijk en commercieel vastgoed. Zoals een wijkcentrum met theater en een gemeentelijk kringloopcentrum.

Frisse Scholen

Een Frisse School is een schoolgebouw (basis- of voortgezet onderwijs) met een laag energieverbruik en een gezond binnenmilieu. In een Frisse School is aandacht voor:

  • energie
  • luchtkwaliteit
  • temperatuur
  • licht
  • geluid

Programma van Eisen Frisse Scholen 

Het Programma van Eisen (PvE) Frisse Scholen 2025 helpt schoolbesturen en gemeenten in hun rol als opdrachtgever van verbouw of nieuwbouw. Bepaal uw eisen vroeg, zodat u bouw- en ontwerpkosten uitspaart. Deze versie is aangepast vanuit de eisen in het Bouwbesluit op 1 januari 2025. 

Met het PvE Frisse Scholen 2025 kunt u:

  • een ambitieprofiel voor energie en binnenmilieu vaststellen;
  • aanvullende inzichten krijgen voor circulair en zeer energiezuinig bouwen;
  • natuurinclusief/klimaatadatief bouwen
  • eisen opnemen voor het ontwerp en het bestek;
  • offertes voor bouwopdrachten opstellen en bouwopdrachten verstrekken;
  • de uitvoering controleren en het eindresultaat toetsen;
  • eisen stellen aan monitoring en beheer en onderhoud.

Frisse Scholen Ambitiewijzer 

Door de Ambitiewijzer in te vullen, krijgt u een overzicht van de eisen uit het PvE die voor uw school het belangrijkst zijn. De Ambitiewijzer begint met een paar vragen over uw ambities voor een energiezuinig, gezond en comfortabel schoolgebouw. De samenvatting is voor iedere eis als pdf te downloaden. Het is een hulpmiddel tijdens het ontwerp- en bouwproces van de nieuwbouw of verbouw van de school.

Frisse Scholen Ambitiewijzer invullen

Frisse Scholen Proceshandleiding

De proceshandleiding maakt duidelijk hoe u het PvE kunt gebruiken in elke fase van het bouw- en ontwerpproces. U krijgt per fase nuttige tips waar u als opdrachtgever voordeel uit kunt halen. Verder leest u welke tekortkomingen veel voorkomen in de ontwerpfase. Bij de bouwfase vindt u belangrijke aandachtspunten. 

Frisse Scholen scorekaart

Als opdrachtgever toetst u tijdens het ontwerp- en bouwproces de (tussen)resultaten. Na de bouw controleert u of alles echt werkt zoals afgesproken. Hiervoor is de Frisse Scholen Scorekaart ontwikkeld. Deze scorekaart vult u het beste samen in met een deskundig en/of onafhankelijk adviseur. 

Natuurinclusieve en klimaatadaptieve school

Een gezond binnenklimaat gaat samen met een gezonde omgeving. Daarom is het belangrijk om klimaatadaptieve en natuurinclusieve maatregelen in een gebouwontwerp op te nemen bij renovatie en nieuwbouw. Dit document geeft een Programma van Eisen voor de buitenkant van het (school)gebouw. En legt een verbinding met de directe omgeving. De methoden in dit document kunt u als aanvulling op de PvE Frisse Scholen gebruiken, maar ze zijn ook geschikt voor andere gebouwtypen.

Andere tools

Heeft deze informatie u geholpen?